Managing Urbanisation

शहरीकरण प्रबंधन

संक्ष्प्ति विवरण
शहरीकरण प्रबंधन (एम यू) प्रभाग भारत के शहरीकरण को बेहतर तरीके से प्रबंधित करने के लिए आंकड़ों और तथ्यों के आधार पर नीतिगत सुझाव देता है। इसका उद्देश्य भारत में शहरी विकास को सुव्यवस्थित, आर्थिक रूप से उपयोगी, पर्यावरण के अनुकूल और सभी के लिए समान बनाना है। यह प्रभाग शहरी नियोजन, विकास और प्रबंधन से जुड़े प्रमुख हितधारकों को सलाह और नीतिगत मार्गदर्शन प्रदान करता है। प्रभाग आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय (एमओएचयूए), राज्य सरकारों तथा स्थानीय सरकारों के साथ मिलकर नीतियों, कार्यक्रमों, पहलों और सुधारों को तैयार करने में संलग्न है। प्रभाग विभिन्न राष्ट्रीय और अंतर्राष्ट्रीय शैक्षणिक संस्थानों, शोध संगठनों, विकास भागीदारों और विशेषज्ञों के साथ भी कार्य करता है, ताकि शहरीकरण के प्रबंधन से जुड़ी नीतियों को बेहतर बनाया जा सके और उनका दीर्घकालिक प्रभाव सुनिश्चित हो।
मुख्य कार्य
  • विभिन्न शहरी योजनाओं, कार्यक्रमों और परियोजनाओं का विश्लेषण करना और उन पर सुझाव देना। इसमें प्रारंभिक परियोजना रिपोर्ट, EFC/SFC प्रस्ताव, PIB/DIB ज्ञापन और कैबिनेट नोटों की समीक्षा शामिल है।
  • आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय (एमओएचयूए), राज्य सरकारों और स्थानीय सरकारों के साथ शहरी विकास से जुड़े विभिन्न मुद्दों, नीतियों और योजनाओं पर विचार-विमर्श और सहयोग करना।
  • विभिन्न विषयों और उन कारकों पर रणनीति पत्र तैयार करना, जो शहरी विकास को प्रभावित करते हैं। इसमें उन्हें उपलब्ध बुनियादी सुविधाएं, सेवाएं और आपस में जोड़ने वाले नेटवर्क शामिल हैं। इनमें मुख्य रूप से शहरी नियोजन, आवास, जल आपूर्ति, सीवरेज, ठोस अपशिष्ट प्रबंधन, शहरी परिवहन, शहरी भूमि नीति आदि शामिल हैं।
  • विभिन्न संगठनों और विकास भागीदारों के साथ अनुसंधान करना तथा शहरी नियोजन, प्रबंधन आदि जैसे विषयों के विशेषज्ञों के साथ विचार-विमर्श करना।
संबंधित मंत्रालय

आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय

रिपोर्ट
शीर्षक डाउनलोड
प्रभावी शहरी शासन व्यवस्था की ओर: दस लाख से अधिक आबादी वाले शहरों के लिए एक रूपरेखा PDF Icon
भुवनेश्वर-कटक-पुरी-पारादीप के लिए आर्थिक प्लान PDF Icon
किफायती आवास को बढ़ावा देने की व्यापक रूपरेखा PDF Icon
2047 तक सूरत शहरी क्षेत्र को विकास केंद्र के रूप में विकसित करने के लिए आर्थिक मास्टर प्लान PDF Icon
प्रोद्भूत लेखांकन में परिवर्तन PDF Icon
अपशिष्ट-वार शहर: नगरपालिका ठोस अपशिष्ट प्रबंधन की सर्वोत्तम कार्यप्रणालियां PDF Icon
सतत शहरी प्लास्टिक अपशिष्ट प्रबंधन पर पुस्तिका PDF Icon
भारत में शहरी नियोजन क्षमता में सुधार PDF Icon
भारत में शहरी नियोजन क्षमता में सुधार से संबंधित परिशिष्ट PDF Icon
शहरी क्षेत्रों में फीकल स्लज और सेप्टेज प्रबंधन: सेवा और व्यवसाय मॉडल PDF Icon
भारत में शहरी बुनियादी ढांचे में परिवर्तन को प्राप्त करने के लिए टीडीआर टूल के कार्यान्वयन के लिए टीडीआर दिशानिर्देश PDF Icon
प्रारंभिक डिजाइन रिपोर्ट, बल्लारी पुनर्नवीनीकरण जल उपचार संयंत्र PDF Icon
डिलीवरी विकल्प और मॉडल दस्तावेज रिपोर्ट, बल्लारी पुनर्नवीनीकरण जल उपचार संयंत PDF Icon
व्यवहार्यता अध्ययन रिपोर्ट: पुनर्नवीनीकरण जल उपचार संयंत्र PDF Icon
परियोजनाएं
  • शहरी आर्थिक क्षेत्र (सीईआर)
  • शहरी सुधार एजेंडा
  • लघु नगर नियोजन पहल (एससीआई)
  • पहाड़ी नगर क्षेत्र नियोजन पहल (एचसीआरपीआई)
  • किफायती आवास व्यवस्था
  • शहरी एवं क्षेत्रीय परिवहन शासन
  • निर्मित विरासत संरचना का लाभ उठाना पर्यटन विकास संचालक के लिये
अधिकारी निर्देशिका
नाम पदनाम ईमेल
सुश्री एना रॉय प्रमुख आर्थिक सलाहकार annaroy[at]nic[dot]in
सुश्री पूजा शर्मा उप सचिव sharma[dot]pooja[at]nic[dot]in
श्री अरुणाभ दे अनुसंधान अधिकारी dey[dot]arunava[at]gov[dot]in
श्री अंचल सक्सेना परामर्शदाता ग्रेड I anchal[dot]saxena[at]niti[dot]gov[dot]in
श्री अक्षत ठाकोर परामर्शदाता ग्रेड I akshat[dot]thakore[at]niti[dot]gov[dot]in
श्री पलाश रॉय परामर्शदाता ग्रेड I palaash[dot]roy[at]niti[dot]gov[dot]in
सुश्री तान्या राजवाल परामर्शदाता ग्रेड I tanya[dot]rajwal[at]niti[dot]gov[dot]in
श्री मौदूद करीमी परामर्शदाता ग्रेड I maudood[dot]ak[at]niti[dot]gov[dot]in
श्री वेदभूषण बाजुलगे यंग प्रोफेशनल vedbhushan[dot]rb[at]niti[dot]gov[dot]in
सुश्री शिवांगी सिंह यंग प्रोफेशनल shivangi[dot]singh[at]niti[dot]gov[dot]in
सुश्री वंदना विजय यंग प्रोफेशनल vandana[dot]vijay[at]niti[dot]gov[dot]in